Historia Franciszkanów w Jarocinie

Powstanie klasztoru Franciszkanów w Jarocinie wiązało się ze wskrzeszeniem w Wielkopolsce Reformackiej Prowincji Braci Mniejszych, która w 1932 r. przyjęła wezwanie Wniebowzięcia NMP. Rozwój prowincji wymagał powstania nowego klasztoru, który spełniałby rolę kolegium kształtujacego zakonników. Chodziło o pobudowanie nowoczesnego kompleksu budynków, zlokalizowanego możliwie centralnie w stosunku do zasięgu prowincji i z dogodną komunikacją. O wyborze Jarocina zadecydował zapewne także fakt, że grunt, na którym obiekt miał powstać należał do kościelnej fundacji szpitala Św. Ducha i władze Archidiecezji Gnieźnieńskiej wyraziły zgodę, by nabyli go Franciszkanie.
W momencie wyboru lokalizacji wiadomym było, że wraz z rozwojem przestrzennym Jarocina w sąsiedztwie klasztoru powstaną osiedla mieszkaniowe. Pierwszą kolonię domów wzdłuż dzisiejszej ulicy Chrobrego wzniesiono już przed 1919 rokiem. W okresie międzywojennym zabudowę terenów za kasynem prowadziła Spółdzielnia Osadnicza, a w rejonie ul. Batorego - Spółdzielnia Budowlana.
Warto też wspomnieć, że pierwsze próby zorganizowania placówki franciszkańskiej w Jarocinie sięgają drugiej połowy XVIII wieku. Dwukrotnie, w latach 1762 i 1780, o przyjęcie fundacji dla 3 zakonników w jego dziedzicznym mieście prosił Jan Radoliński na kongregacji Wielkopolskiej Prowincji Franciszkanów w Kaliszu. Ostatecznie fundacja ta nie została wówczas przyjęta.
Początek działalności placówki franciszkańskiej w naszym mieście wiąże się z mianowaniem w dniu 21 lutego 1934 r. jej przełożonego o. Barnabę Stokowego, gwardiana w Kobylinie. Pierwszym obiektem, który stanął na placu budowy była drewniana kaplica św. Antoniego, poświęcona 13 maja tego roku, a wznoszenie gmachu klasztoru i kolegium rozpoczęło się cztery miesiące później. Jego projektantem był jarociński architekt Leon Adamski, który wcześniej kierował budową kościoła Chrystusa Króla. Miał to być budynek czterokondygnacyjny i kosztować 1.565 tysięcy złotych. Żwir na budowę oraz glinę do produkcji cegły wydobywano na miejscu, zaś kamienie z pól zwozili okoliczni gospodarze.
Prace budowlane, przy których znalazło zatrudnienie wielu bezrobotnych postępowały w miarę szybko i na Boże Narodzenie 1938 r. można się było wprowadzić do gotowej już części budynku.
II wojna światowa spowodowała pięcioletnią przerwę w działalności jarocińskich Franciszkanów. Obiekty zostały przejęte przez władze okupacyjne, a zakonnicy rozproszeni. Podczas bombardowania Warszawy zginęli o. Mateusz Hatko i br. Tadeusz Grzegorczyk, którzy dotarli  do stolicy wraz z armią polską, a o. Barnaba Stokowy został osadzony w obozie koncentracyjnym w Dachau. Pomieszczenia klasztorne najpierw wykorzystano jako miejsce przetrzymywania Polaków, których 9 grudnia 1939 r. wysiedlono do Generalnego Gubernatorstwa. Później mieścił się tam urząd pracy (Arbeitsamt), a następnie warsztaty pracujące na potrzeby wojska. W kaplicy urządzono kuźnię.
Po ucieczce Niemców i wkroczeniu armii radzieckiej do miasta zaczęli powracać wysiedleni mieszkańcy. Pierwszym polskim kapłanem, który przybył do Jarocina 18 lutego 1945 roku był franciszkanin o. Romuald Warzecha. Zaczęto organizować od nowa życie zakonu. W 1945 r. nie udało się jednak uruchomić seminarium, natomiast Pasterką w kaplicy klasztornej rozpoczęto odprawianie niedzielnych mszy św. Kolegium otwarto jesienią 1947 r. W tym samym czasie część budynku klasztornego udostępniono utworzonej wówczas szkole zawodowej, późniejszemu Gimnazjum Przemysłowemu Zakładów Przemysłu Drzewnego.
Na początku lat pięćdziesiątych wydawało się, że jarocińska wspólnota franciszkańska okrzepła po latach okupacji i trudnym okresie powojennym. Pod koniec 1950 r. w klasztorze było 9 zakonników (6 ojców i 3 braci), a w kolegium 100 uczniów. Następne lata przyniosły wydarzenia stawiające pod znakiem zapytania przetrwanie klasztoru w Jarocinie. Najpierw na podstawie ustawy z 1950 r. państwo przejęło znaczną część nieruchomości, jako tak zwane dobra "martwej ręki". Następnie zawieszono działalność Kolegium Serafickiego, a nieruchomości przekazano Technikum Przemysłu Drzewnego.
Po przemianach październikowych 1956 roku można było liczyć na złagodzenie antykościelnej polityki władz państwowych. Podjęte przez gwardiana o. Wojciecha Kaczmarczyka starania o zwrot dóbr klasztornych nie przyniosły jednak rezultatów. Jednocześnie jarocińscy Franciszkanie podjęli inicjatywę budowy Kościoła przy klasztorze. Wiązała się ona z planami podziału Jarocina na trzy parafie i znalazła poparcie władz Prowincji oraz ks. Prymasa Stefana Wyszyńskiego, który 3 lutego 1957 roku przebywał w mieście i odprawił mszę św. w kościele Chrystusa Króla. Tego samego roku zaczęto gromadzić materiały budowlane.
Budowa nowego kościoła stała się bardzo pilna, gdy w wyniku pożaru, jaki wybuchł 15 października 1959 r. znacznemu zniszczeniu uległa drewniana kaplica. Msze św. oraz nabożeństwa zaczęto odprawiać w zaadoptowanych na kaplicę pomieszczeniach w klasztorze. Było to rozwiązanie tymczasowe i nie odpowiadało wzrastającym obowiązkom duszpasterskim. Z początkiem 1961 r. ks. Prymas Stefan Wyszyński podjął decyzję o wydzieleniu z parafii św. Marcina terenu obejmującego ulice wokół klasztoru, na którym duszpasterstwo mieli prowadzić Franciszkanie. Dekret nominacyjny na wikariusza przy kaplicy św. Antoniego otrzymał o. gwardian Franciszek Potocki.
1974 rok przyniósł nadzieję na szybkie rozpoczęcie budowy kościoła. Władze zakonne podczas kapituły prowincjalnej w dniu 25 czerwca 1974 roku zdecydowały, że gwardianem placówki jarocińskiej na czas budowy kościoła i klasztoru zostanie o. Sylwin Wojdanowicz, a urząd proboszcza będzie pełnił o. Serafin Niedbała. Po wieloletnich staraniach zakon został powiadomiony, że może wystąpić o lokalizację i zatwierdzenie projektu. Ostateczną zgodę na budowę klasztoru i kościoła otrzymano we wrześniu 1976 r.  Autorem projektu całego kompleksu był Tadeusz Kowalczyk współpracujący ze Stanisławem Kołeczko. W uroczystości poświęcenia kamienia węgielnego w dniu 18 czerwca 1977 roku uczestniczył ks. Prymas kardynał Stefan Wyszyński, który osobiście był zaangażowany w przedsięwzięcia jarocińskich Franciszkanów i gorąco je popierał. On także dokonał konsekracji nowego kościoła 4 października 1979 r.
Kolejne lata były okresem żmudnych prac wykończeniowych i wposażania świątyni, bo w chwili jej poświęcenia nie było na przykład jeszcze posadzki. Trudno wymieniać wszystkie dokonania, ale warto wspomnieć choćby o niektórych. W nawie bocznej zamontowano obraz Matki Bożej Częstochowskiej namalowany przez Antoniego Suchaneckiego, a na wieżę wciągnieto trzy dzwony wykonane w odlewni Saturnina Skubiszyńskiego. Wnętrze kościoła wzbogaciło się o organy elektroniczne, żyrandole oraz chrzcielnicę zaprojektowaną przez Wacława Lalewicza, który był między innymi także autorem figury św. Antoniego w ołtarzu głównym i stojącej na zewnątrz rzeźby św. Franciszka z Asyżu.
Jako datę zakończenia budowy całego kompleksu franciszkańskiego można przyjąć dzień 14 czerwca 1981 r. W przypadający tego dnia odpust w parafii św. Antoniego poświęcony został dolny kościół pod wezwaniem Najświętszego Serca Jezusa i klasztor. Tego samego roku w Jarocinie uruchomiono nowicjat przygotowujący kandydatów do życia zakonnego. Zawarto także porozumienie z dyrekcją Zespołu Szkół Zawodowych, na mocy którego szkoła przejęła wszystkie pomieszczenia w starym klasztorze.
Z okazji jubileuszu 50-lecia Franciszkanów w Jarocinie 24 czerwca 1984 r. klasztor odwiedził ks. Prymas kardynał Józef Glemp. Wspólnota parafialna obejmowała wówczas ponad 6 tysięcy osób.
Fakty z ostatniego ćwierćwiecza są znane większości parafian oraz mieszkańcom Jarocina i można ograniczyć się do wymienienia najważniejszych. 19 marca 1991 r. w Polsce powstała nowa prowincja franciszkańska pod wezwaniem św. Franciszka z Asyżu z siedzibą w Poznaniu, do której włączony został konwent jarociński, a od 25 marca 1992 r. parafia św. Antoniego należy do nowo powstałej diecezji kaliskiej, której ordynariuszem został ks. biskup Stanisław Napierała. W tym samym roku zakończyła się, trwająca dziesięć lat opieka duszpasterska Franciszkanów dla parafii w Witaszycach.
W 2003 roku w kościele wybudowano nowe organy, które są instrumentem klasy koncertowej. Dzięki temu w świątyni odbywają się koncerty muzyki organowej dla mieszkańców Jarocina i okolic.
12 grudnia 1995 r. zmarł proboszcz o. Serafin Niedbała, który w kościele i klasztorze jarocińskim pracował przez 30 lat. O jego oddaniu sprawom zakonu i serdecznej pamięci jaką zaskarbił sobie w miejscowym środowisku świadczyły tłumy odprowadzającego Go na miejsce wiecznego spoczynku oraz to, że jedna z ulic miasta na terenie parafii nosi Jego imię.
Ojciec Serafin pochowany został w kwaterze Franciszkanów na cmentarzu w Jarocinie obok grobu o. Kanizego Koźlika zmarłego 23 grudnia 1989 roku. W kwaterze tej pochowani są także o. Zdzisław Regulski (zm. 25 maja 1993 r.), o. Zygmunt Litka (zm. 3 czerwca 1997) oraz o. Pius Antoni Turbański (zm. 2 maja 2008 r.).
W październiku 1997 r. w Jarocinie utworzona została nowa parafia pod wezwaniem Matki Bożej Fatimskiej, do której przyłączono część parafii św. Antoniego.
W roku jubileuszu 75-lecia miejscową wspólnotę zakonną tworzyli: o. Sylwin Zbigniew Wojdanowicz gwardian klasztoru (od 15 maja 2002 r.), o Marek Janus- proboszcz parafii (od 1 sierpnia 1997 r.), o. Klaudiusz Grześczak (od 2003 r.), o. Lesław Szymborski (od 2006 r.), o.   Tymoteusz Bondzior, wikariusz parafii i katecheta (od 2007 r.), o. Eliasz Koper- wikariusz parafii i katecheta (od 2008 r.), o. Włodzimierz Trendowicz (od 2008 r.), brat Józef Marszałek, furtian (od 2007 r.).
Parafia pod wezwaniem św. Antoniego liczyła w 2009 roku 7800 osób. Do 2014 roku liczba wiernych wzrosła do 9600 osób.
Obecna wspólnota (2014 rok) liczy 7 zakonników: o. Lesław Szymborski OFM- gwardian, o. Joel Kokott OFM- proboszcz i zastępca gwardiana, o. Sylwin Wojdanowicz OFM, o. Urbam Pudełko OFM, o. Kordian Szwarc OFM- wikariusz parafialny, o. Bartlomiej Skibiński OFM- wiakriusz parafialny, br. Barnaba Wereta OFM i br. Sebastian Baryluk OFM- furtian.

 


tekst: Eugeniusz Czarny
aktualizował: br. Barnaba Wereta OFM
   
    
   

Ważne informacje

Msze święte
  • W dni powszednie: 6.30, 8.00, 18.30
  • W święta zniesione: 6.30, 8.00, 10.00, 17.00, 18.30
  • W niedziele i święta: 7.00, 8.00, 9.00, 10.30, 12.00, 16.30, 18.30, (20.00 w porze letniej)

Ważne linki