Historia Zakonu

Św. Franciszek z Asyżu i franciszkanie

   Św. Franciszek z Asyżu (1182-1226), syn bogatego kupca, zamierzał początkowo obrać karierę rycerską. Jednak pod wpływem łaski bożej przeżył głęboką wewnętrzną ewolucję, która zakończyła się wejściem na  drogę doskonałego naśladowania  Chrystusa.  Sposób życia, jaki    zaczął   prowadzić,   budził   początkowo   zdziwienie  a nawet kpiny. Później jednak zaczęto go szanować i podziwiać, ale także naśladować. Pierwsi uczniowie przyłączyli się do Franciszka w 1208 roku. Byli to: Bernard z Quintavalle, Piotr Catani i Idzi. W 1209 roku Franciszek udał  się do Rzymu wraz z braćmi, których liczba wzrosła  do 11, aby prosić papieża  o zatwierdzenie  ułożonej przez  siebie  reguły. Innocenty III zatwierdził ją ustnie 16 kwietnia 1209 roku. Drugą regułę,  nieco  rozszerzoną  w stosunku  do  pierwszej,  napisał w 1221 roku. Dopiero jednak trzecia reguła doczekała się uroczystego zatwierdzenia przez papieża Honoriusza III bullą 29 listopada 1223 roku. Składa się ona z 12 rozdziałów i po dzień dzisiejszy stanowi normę i podstawę życia franciszkańskiego. Można ją streścić w następujących słowach: „Reguła i życie Braci Mniejszych polega na zachowywaniu świętej Ewangelii Pana naszego Jezusa Chrystusa przez życie  w posłuszeństwie,  bez  własności  i w  czystości” .
   Naśladowcy św. Franciszka nazywali się pierwotnie „Po­kutnikami z Asyżu”, później „Ubogimi Mniejszymi”  i wreszcie „Braćmi Mniejszymi”. W nazwie tej za­warte są: ubóstwo, pokora, prostota i radość – cnoty cha­rakterystyczne dla duchowości franciszkańskiej, a także soli­darność z najniższymi warstwami społecznymi.
Osobisty urok połączony z niezwykłą świętością Franciszka i pierwszych jego uczniów, były magnesem przyciągającym do zakonu licznych kandydatów. Wspólnota bardzo szybko się powiększała. Kapituła odbyta w Porcjunkuli w 1221 roku zgromadziła już około 3000 braci. Jeszcze za życia św. Franciszka rozeszli się oni prawie do wszystkich krajów Europy, dotarli także do Maroka, Egiptu i Ziemi Świętej.
   Po śmierci Założyciela rozpoczęły się w zakonie gorące dyskusje na temat surowego ubóstwa przepisanego przez re­gułę. W rezultacie powstały w zakonie dwie orientacje: łagodniejsza, nazwana później konwentualizmem i surowsza, czyli ruch obserwancki. Był to XV wiek. Franciszkańscy obserwanci stawiali sobie ambitne cele zachowania reguły św. Franciszka bez żad­nych złagodzeń i dyspens. Na czele tego ruchu stanęli wielcy święci: Bernardyn z Sieny, Jan Kapistran, Jakub z Marchii i bł. Albert z Sarteano. Dążyli oni do przywrócenia całemu zakonowi pierwotnej gorliwości. Ponieważ celu tego nie udało się osiągnąć, a nawet różnice pomiędzy obserwantami i kon­wentualnymi coraz bardziej się pogłębiały, dlatego papież Leon X bullą „Ite et vos in vineam meam” z 29 maja 1517 roku podzielił franciszkanów na dwa odrębne zakony: Braci Mniej­szych Obserwantów i Braci Mniejszych Konwentualnych. W rodzinie obserwanckiej dalej istniały odśrodkowe nurty reformistyczne (u konwentualnych tego zjawiska nie było). Tak powstały nowe ugrupowania: reformaci, alkantarzyści (zwani także dyskalceatami czyli franciszkanami bosymi), rekolekci i kapucyni. Ci ostatni wyodrębnili się w osobny zakon, Braci Mniejszych Kapucynów, których zatwierdził ostatecznie pa­pież Paweł IV w 1560 roku. Pozostałe ugrupowania zachowały łączność z głównym pniem Zakonu Braci Mniejszych, obserwantami. Mieli jednak pewną, ograniczoną autonomię, własne ustawodawstwo partykularne i osobny podział administracyj­ny. Z czasem jednak podział ten okazał się nieuzasadniony a nawet szkodliwy, osłabiał bowiem zakon wewnętrznie i ha­mował jego rozwój. Dlatego papież Leon XIII konstytucją apo­stolską „Felicitate quadam” z 4 października 1897 roku zniósł wszelkie odrębności w Zakonie Braci Mniejszych i nazwy par­tykularne poszczególnych odgałęzień.
   Obecnie istnieje w Kościele jeden zakon francisz­kański o ile bierzemy pod uwagę Założyciela i regułę. Dzieli się jednak pod względem organizacyjnym na trzy gałęzie, mianowicie: OFM- Zakon Braci Mniejszych (franciszkanie), OFMconv.- Zakon Braci Mniejszych Konwentualnych (franciszkanie konwentual­ni) i OFMcap. Zakon Braci Mniejszych Kapucynów (kapucyni).
   Zakon  św.  Franciszka  odegrał  i  nadal  odgrywa  ważną rolę w Kościele. W XIII i następnych stuleciach przyczynił się do odrodzenia a później pogłębienia życia religijnego i moral­ności   chrześcijańskiej.  Biedaczyna   z  Asyżu   odnowił   też  ideę misyjną w Kościele. Franciszka­nie są pierwszym zakonem misyjnym w ścisłym tego słowa znaczeniu. Zasługi zakonu na polu misyjnym są ogromne.  Historia misji katolickich do XVI w. pokrywa się niemal  całkowicie  z  dziejami  misji  franciszkańskich.  Bracia Mniejsi znajdowali się też w czołówce obrońców wiary przeciwko albigensom i katarom a później protestantom. Równo­cześnie jednak prowadzili działalność ekumeniczną, która do­prowadziła m.in.  do unii między Wschodem a Zachodem na soborze lyońskim w 1274 roku. Organizowali obronę Europy przed Tatarami i Turkami. Byli apostołami pokoju i zgody, jednali zwaśnione rody, miasta i kraje. Położyli ogromne zasługi na polu  społecznym  zakładając  szpitale,  domy dla  podrzutków, opiekując   się   trędowatymi.   Zakładali   tzw.   banki   pobożne (montes pietates), które miały na celu  ochronę ubogiej  ludności przed lichwą, a w Południowej Ameryce, jeszcze przed jezuitami,   zapoczątkowali   redukcje,  czyli  rodzaj  spółdzielni, które  stawiały  sobie  jako  jeden   z   głównych  celów  obronę Indian przed wyzyskiem i prześladowaniami ze strony kolonizatorów.
   Z osobą św. Franciszka wiąże się zwyczaj budowania w kościołach żłóbków w okresie Bożego Narodzenia, zapoczątkowany w Greccio w 1223 roku. Franciszka­nie dali początek nabożeństwu Drogi Krzyżowej i modlitwie Anioł Pański. Byli apostołami kultu Najświętszego Imienia Jezus, obrońcami Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny, szerzyli kult rodziców Matki Bożej (św. Joachima i św. An­ny) i św. Józefa Oblubieńca.
Franciszkanie rozwijają ożywioną i różnoraką działalność apostolską, społeczną, kulturalną i nauko­wą. Zakon prowadzi 14 uniwersytetów,  m.in. Papieski Uniwersytet św. Antoniego (Antonianum) w Rzymie, trzy uniwersytety w Kolumbii, Uniwersytet św. Bonawentury w Waszyngtonie, studia biblijne w Jerozolimie, Tokio i Hong-Kongu, ośrodki badań społecznych w Kairze, Seulu i Singapurze a także 800 innych szkół, wśród których są szkoły rzemiosł artystycznych, zawodowe, ogólno­kształcące. Założycielem Katolickiego Uniwersytetu Najświętszego Serca Jezusowego w Mediolanie był jeden z najgłoś­niejszych franciszkanów XX w., o. Agostino Gemelli, wybitny uczony, lekarz, psycholog, filozof, prezes Papieskiej Akademii Nauk. Wśród największych dzieł wykonanych przez franciszkanów w naszych czasach, było tłumaczenie, pierwsze w historii, całego Pisma Świętego na język chiński, dokonane z inicjatywy i pod kierunkiem bł. Gabriela Allegry († 1976 roku).
   Wśród różnych form apostolatu, jakimi posługują się współcześni franciszkanie, by zbliżać ludzi do Boga, poczesne miejsce zajmuje słowo drukowane. Bracia Mniejsi wydają w całym świecie setki tysięcy książek i czasopism, naukowych i popularnych, roczników, miesięczników i dzienników. Oprócz przekazywania treści ściśle religijnych, starają się także uwrażliwiać współczesnego człowieka na problemy sprawie­dliwości społecznej, pokoju światowego, rozbrojenia nuklear­nego, ochrony naturalnego środowiska człowieka. Ten ostatni problem stał się przedmiotem szczególnego zainteresowania od chwili, kiedy papież Jan Paweł II ogłosił w 1979 roku św. Franciszka patronem ekologów. Franciszkanie od pierwszych lat swego istnienia (od 1217) związali się z Ojczyzną Chrystusa. W 1342 r. Stolica Apostolska po­wierzyła im specjalny mandat opiekunów miejsc świętych w Palestynie. Sprawują go z wielkim pożytkiem po dzień dzi­siejszy.
   Bracia Mniejsi stosunkowo wcześnie pojawili się na zie­miach polskich. Pierwszy ich klasztor powstał we Wrocławiu (1236), następne zaś w Krakowie (1237), Inowrocławiu (1238) i w Toruniu (1239). Do końca XIII wieku powsta­ło na ziemiach polskich około 40 klasztorów. Należały one do prowincji czesko-polskiej, powstałej w 1238 roku. Niezależna pol­ska prowincja powstała dopiero w 1517 roku. Klasztory polskie korzystały z przywilejów papieskich i złagodzeń, zwłaszcza na odcinku ubóstwa, włączając się tym samym w nurt konwentualizm. Obserwanci, czyli przedstawiciele surowszego kierunku w zakonie, pojawili się w Polsce  w 1453 roku dzięki św. Janowi Kapistranowi. Pierwszy klasztor obserwancki ufundowany w Krakowie nosił tytuł św. Bernardyna ze Sieny. Stąd wzięła się popularna nazwa „bernardyni” na oznaczenie franciszkanów-obserwantów. W XVII w. pojawiła się w Polsce inna gałąź zakonu franciszkańskiego, mianowicie reformaci. Każda ze wspomnianych rodzin franciszkańskich miała w Polsce po kilka prowincji, dziesiątki klasztorów i setki zakonników.
   Polscy franciszkanie, aby przybliżyć ludowi prawdy wiary, posługiwali się charakterystycznymi metodami, propagując jasełka, szopki bożonarodzeniowe, kolędy i pastorałki, misteria pasyjne, Boży Grób, Drogę Krzyżową i Roraty. Stworzyli też nowy typ świętości i propagowali go wśród ludu. Dotychczas ideałem był męczennik lub pustelnik. Teraz zaś święty żyje wśród ludzi i dla ludzi, pełniąc dzieła miłosierdzia.
   Franciszkanie polscy mieli w swoich szeregach wielu za­konników znanych ze świętości życia. Kilku z nich dostąpiło chwały ołtarzy. Są to: bł. Władysław z Gielniowa († 1505), patron Warszawy, wybitny kaznodzieja, który wywarł duży wpływ na ukształtowanie się religijności polskiej m.in. przez propagowanie Godzinek i tzw. „Żali”, pierwszy polski poeta znany z imienia, tworzący w języku ojczystym a nie po ła­cinie; św. Jan z Dukli († 1484), kaznodzieja, gorliwy spo­wiednik, obrońca Lwowa przed Tatarami; św. Szymon z Lipnicy († 1482), kaznodzieja, umarł zarażony chorobą w czasie pielęgnowania chorych. Obecnie toczą się procesy beatyfika­cyjne brata Alojzego Kosiby († 1938), jałmużnika i opiekuna ubogich w Wieliczce i okolicy; oraz o. Adriana Osmołowskiego († 1924 r), misjonarza w Ziemi Świętej, później zakonnika w prowincji weneckiej, gorliwego spowiednika i opiekuna Polaków. Oprócz nich kroniki zakonne zanotowały setki imion zakonników, którzy umarli w opinii świętości.
   W przeszłości klasztory franciszkańskie były nie tylko prężnymi ośrodkami życia religijnego, ale również kultural­nego. Pielęgnowano w nich sztuki piękne, gromadzono wspa­niałe biblioteki i dzieła sztuki, uprawiano przeróżne dyscy­pliny naukowe, nie tylko teologię. Zakon odznaczał się też wielkim patriotyzmem. Znakomity badacz dziejów ruchu fran­ciszkańskiego na ziemiach polskich, ks. prof. Kamil Kantak, twierdzi nawet, że franciszkanie byli najbardziej patriotycz­nym zakonem w Polsce.
   Dzisiaj franciszkanie stanowią w Polsce pierwszą co do liczebności wspólnotę zakonną. Dzielą się na 5 prowincje. Należy do nich około 1300 zakonników, którzy przebywają w blisko 100 domach zakonnych. Roz­wijają wieloraką i owocną działalność apostolską. Prowadzą liczne parafie, sanktuaria, głoszą rekolekcje i misje ludowe, są dusz­pasterzami akademickimi i w szpitalach, wykładowcami na wyższych uczelniach katolickich i świeckich, wydają książki i publikują artykuły naukowe i popularne w wielu czasopismach. Ponad 200 franciszkanów przebywa poza granicami kraju. Pra­cują na misjach, wśród Polonii i katolików innych naro­dowości w następujących krajach: Argentyna, Austria, Austra­lia, Boliwia, Niemcy, Francja, Wielka Brytania, Szwecja, Niemcy, Francja, Belgia, Włochy, Ukraina, Białoruś, USA, Kanada, Libia, To­go, Kongo, Izrael, wyspy Rodos i Cypr, Rosja, Szwajcaria, Ziemia Święta, Kazachstan.
      o. Salezy Tomczak OFM

Ważne informacje

Msze święte
  • W dni powszednie: 6.30, 8.00, 18.30
  • W święta zniesione: 6.30, 8.00, 10.00, 17.00, 18.30
  • W niedziele i święta: 7.00, 8.00, 9.00, 10.30, 12.00, 16.30, 18.30, (20.00 w porze letniej)

Ważne linki